सूर्यका कविताको प्रवृत्तिगत विश्लेषण नामक पुस्तकमा एघार परिच्छद छन् । समालोचक श्रीहरि फुयाँलले कवि लाकोजुका प्रकाशित छओटा कवितासङ्ग्रहहरु स्पर्श, मेरो मन मेरो मीत, घामको चुम्बन, मेरो घाम, घाम फुल्ने याम र घामको पर्खालको आधारमा कवि सूर्य लाकोजूको कविताहरुको विवेचना गरेका छन् । यो कृतिले कवि सूर्य लाकोजूको कवित्वलाई चिनाउने प्रयास गरिएको छ । ट्रान्सवल्ड पब्लिकेशनले प्रकाशन गरेको हो ।
खाली कागजमा जे रंग नि कोरे पनि हुन्छ
मन न हो आखिर जता रंग सोरे पनि हुन्छ
किंतु यहाँ अमित भावनाका रंग नबिर्सनु
अरे खुला भन्दैमा नकोर्नु जे भरे पनि हुन्छ।
‘जताततै घर बनाएर सम्पत्ति थुपार्ने क्रममा यिनले पर्यावरण नष्ट गरेकाले जलवायु सम्म परिवर्तन हुनु पर्ने अवस्था बनाएको यिनै मनुष्यले हो’ (स्विटीको प्रेम र न्याय)।
‘त्यहाँ, कुन पार्क वा मार्केट छ, जहाँ म उनीसँग घुम्न जानु। जहाँसम्म उनीसँग बस्ने कुरा छ, उनीसँग बस्दा खेतबारी र गोठालाको मात्रै कुरा गर्नुहुन्छ। राजनीतिको कुरा गर्दा गाउँको मुखियाको कुरा गर्नु थाल्छ। संसार कहाँदेखि कहाँसम्म पुगिसकेको छ, तर उसले आफ्नो गाउँ बाहिर केही सोच्न सक्दैन।’
आमाले एक्लै जानुको विकल्प अर्को बाटो देख्नुभएन, उसलाई लाग्यो, शहरको नयाँ पुस्ताको लागि गाउँ धेरै बिरानो हुँदै गएको महसुस भयो।।
एउटा अवसर त दिनुहोस्
छाेरीहरु कुनै कुशल याेद्धा भन्दा कम छैनन्
समयको मसि संगै रंगिएर
लड्न सक्छन् परिस्थिति संग र
बदल्ने क्षमता राख्छन् भाग्य
काेर्न सक्छन् जिन्दगीको नयाँ गाेरेटाे
झुठाे सावित गरिदिन सक्छन्
बिधाताकाे लेखनि
हस्तरेखाहरु लाई पनि
उहाँसँग ब्यक्तिगत घनिष्ठताको सम्बन्ध होइन, केवल अक्षरको सम्बन्ध थियो । अक्षरका साधक उहाँ नेपाली भाषा र साहित्यका बारेमा मात्र सोच्नुहुन्थ्यो । अक्षरसेवीहरूका लागि उहाँको घरको ढोका सदैव खुला थियो । दिवाकारका चुम्बनको लोकार्पण कार्यक्रम त्यसको ज्वलन्त उदाहरण हो ।
आज राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे भौतिक रूपमा हामी वीच हुनुहुन्न तर नेपाली भाषा र साहित्यको फूलबारीमा उहाँ कहिल्यै नवैलाउने अमर पुष्पको रूपमा रहनुहुने छ ।
सो सम्मान कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि प्रा डा. पुरूषाेत्तमलाेचन श्रेष्ठले दुबैलाई सम्मान अर्पण गरेका थिए । कार्यक्रममा उनले मानिसलाई चिरकालसम्म चिनाउने उसको असल कर्म हुने उल्लेख गर्दै स्व. ज्ञानकाजी मानन्धर इतिहास र संस्कृतिमा ठूलो योगदान गरेका व्यक्ति भएको बताए । एक अर्को प्रसङ्गमा प्रा. डा. श्रेष्ठले काभ्रेका ज्ञानकाजी मानन्धर, माेहन दुवाल, सूर्यप्रसाद लाकाेजूका साथै इतिहासविद् हरिराम जाेशी राष्ट्र रत्न रहेकाे चर्चा गरे ।
सूर्यप्रसाद लाकोजू सिर्जना , साहित्यिक पत्रकारिता र साहित्यिक अभियानका त्रि वेणी हुन । उनै साहित्यकार , साहित्यिक पत्रकार, साहित्यिक अभियन्ता सूर्य लाकोजूको व्यक्तित्व र कवित्व झल्कने गरी सो पुस्तक तयार पारिएको हो । पुस्तक अक्षरमार्गले प्रकाशन गरेको हो ।
कुशल विशेषज्ञ एवम् उम्दा साहित्यिक स्रष्टा योगेन्द्र तिमिल्सिना ज्यूका चार उपन्यास, एक संयुक्त कथा संग्रह समेत चार कथा संग्रह, एक जीवनी विश्वका बिख्यात साहित्यकार र एक समीक्षात्मक रचना जस्ता सिर्जित कृतिका साथै अनन्त इच्छाका गीत कविता संग्रह र अनेकन लेखरचनाहरु प्रकाशित छन् । ती मध्येमा अनन्त इच्छाका गीतहरु कविता संग्रह र आश्मा र अरु कथाहरु जुन साहित्यपोष्ट, गोरखापत्र र मधुपर्क जस्ता पत्रिकाहरुमा प्रकाशित कथाहरुको संगालो समेतको दुई पुस्तक भर्खरै विमोचित भएका हुन् ।
तिरुक्कुरल निश्चित संरचनामा लिखित श्लोकबद्ध रचना हो । यहाँ गद्यरुपको अनुवादमा छ । अत्यन्तै सुन्दर, अत्यन्तै पठनीय, हाम्रा सम्पूर्ण साहित्य प्रेमीका हातमा यो कृति पुगोस् किनकि पठनको विस्तार नभै ज्ञान र चेतनाको विस्तार हुनेछैन । विश्वका महान् कर्महरु हाम्रो आफ्नै सांस्कृतिक आँगनमा आउनु सानो कुरा होइन ।
