ताथलीको सौडोलस्थित खगां टोलमा करिब तीन दशकदेखि निष्क्रिय रहेको ऐतिहासिक तथा मौलिक खगां भैलः प्याखँ पुनः जीवन्त भएको छ। परम्परागत प्याखँको पुनर्जागरणसँगै नयाँ पुस्तालाई मौलिक संस्कृति हस्तान्तरण गर्ने अभियानले समेत गति लिएको छ।
बुक क्लब भक्तपुरको आयोजनामा शुक्रबार नयाँ पुस्ताको नजरमा “सय वर्षपछिको भक्तपुर” नामक पुस्तकको अन्तरसम्वाद कार्यक्रम सम्पन्न भयो । पठन संस्कृतिको प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले हरेक महिनाको एक शुक्रबार नियमित रूपमा पुस्तकको चर्चा परिचर्चा गरिँदै आएको छ ।
‘कर्म गर्दै गएपछि कताकताबाट भाग्य त त्यतिकै पछिपछि दौडिदौडि आउँदो रहेछ ।’ अन्वेषण (कर्म) का क्रममा पत्ता लाग्ने प्रत्येक सम्पदा मेरा लागि भाग्य हुन् । त्यसपछि मेरा विद्यार्थी, ‘समाजसेवा–रत्न’ राजेश गाईजूलाई फोनमा सम्पर्क गरी अनुरोधपूर्वक भने ‘क्यामेरा लिएर भोलि बिहान ७ बजे गहितिमा आउनु । त्यहाँ केही उल्लेख्य ऐतिहासिक, पुरातात्विवक महत्ववका वस्तु, शिलालेख फेलापरेका छन् ।’
बल्थली प्रकृतिले सजिएको सुन्दर ठाउँ हो । तरेली परेका हरिया फाँट, समथर जमिन, ठूला पहाड, कलकल बग्ने लड्कु खोलाले बल्थलीलाई सुन्दर बनाएको छ । यहाँ रहेको खोपासे डाँडाबाट देखिने सूर्योदयको मनमोहक दृश्यले सबैको मनलाई मोहित पार्दछ । बल्थलीबाट देखिने सुन्दर हिमश्रृङ्खलाको दृश्य झन् लोभलाग्दो छ ।
त्रिपुर विद्यापीठ आगमको पेटीमा सामान्य ढुङ्गेपत्र सरी टेक्नका लागि छापिन पुगेको नेपाल संवत् ९०२ को शिलालेख । सो शिलालेख अध्ययनका क्रममा मेरो साथमा, बायाँबाट एकजना स्थानीय, सोही आगमका आचार्य प्रा.डा.सिद्धिवीर कर्माचार्य, अन्वेषक र मेरा विद्यार्थी स्वरिक । छायाचित्र ः राजेन्द्र चवाल ।
नेपाल एक प्राचीन सभ्यताको धनी मुलुक हो, जहाँ हजारौं वर्षदेखि सनातन संस्कृति र सभ्यताको गहिरो प्रभाव छ । यहाँका पर्व, संस्कार, रीतिरिवाज, सामाजिक व्यवहार, धार्मिक विश्वास र जीवनशैली सबै सनातन मूलका छन् । सनातन शब्दको अर्थ नै ‘सदाको लागि रहने’, अर्थात् नाश नभएको र सदा कायम रहने सिद्धान्त वा परम्परा हो । नेपालको इतिहास, भूगोल, जनजीवन, साहित्य र धर्म—सबैमा सनातन परम्पराको गहिरो छाप स्पष्ट देखिन्छ ।
पनौती जात्रा ज्येष्ठ पूर्णिमामा मनाइने जात्रा हो । यो जात्रा इन्द्रेश्वर महादेव, उन्मत्त भैरव, भद्रकाली र ब्रह्मायणी देवीसँग सम्बन्धित रहेको छ । ज्येष्ठ पूर्णिमाका दिन इन्द्रेश्वर महादेव, उन्मत्त भैरव र भद्रकालीको रथ एक आपसमा जुधाएर जात्रा गरिन्छ । यही रथ जुधाउने जात्रालाई नै पनौतीको जात्रा भन्ने गरिए तापनि पनौती जात्रा भने नौ दिनसम्म चल्दछ ।
मध्यकालमा आएर नागरिकहरूबीय बढेको विसंगतिलाई रोक्न र भविष्यमा पनि धर्मविरोधी कामकारवाही नहोस् भन्ने उद्धेश्यले दण्डसम्बन्धी टुँडाल राख्न लगाएको अनुमान गर्न सकिन्छ ।
