साहित्य विविध
पनौती जात्रा
पनौती जात्रा ज्येष्ठ पूर्णिमामा मनाइने जात्रा हो । यो जात्रा इन्द्रेश्वर महादेव, उन्मत्त भैरव, भद्रकाली र ब्रह्मायणी देवीसँग सम्बन्धित रहेको छ । ज्येष्ठ पूर्णिमाका दिन इन्द्रेश्वर महादेव, उन्मत्त भैरव र भद्रकालीको रथ एक आपसमा जुधाएर जात्रा गरिन्छ । यही रथ जुधाउने जात्रालाई नै पनौतीको जात्रा भन्ने गरिए तापनि पनौती जात्रा भने नौ दिनसम्म चल्दछ ।
‘हाम्रो पुरुषार्थ’ (१०५ अङ्क) लोकार्पण
हालै एक कार्यक्रमका बीच ‘हाम्रो पुरुषार्थ’ (१०५ अङ्क) लोकार्पण भएको छ । सो अंकको लोकार्पण कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि असम, भारतका साहित्यकार ज्ञानबहादुर छेत्री, सम्पादक पन्थी, साहित्यकारहरू डा. तुलसीप्रसाद भट्टराई, प्रा.डा. गोविन्दप्रसाद भट्टराई, डा. ज्ञानु पाण्डेलगायतले गरेका थिए । किरण पुस्तकालय तम्घास, गुल्मीले वि.सं. २०३० सालदेखि प्रकाशन गरेको ‘हाम्रो पुरुषार्थ’ को सम्पादक शशि पन्थी हुनुहुन्छ ।
गीतकार रविन्द्र आशिष शैलीको “किन किन आकाशमा छैन जुन आज” लोकार्पण
प्रेम, पिडा, आशा र शून्यतालाई समायोजन गरी तैयार पारिएको गीतको भिडियो हालै काठमाडौंमा एक कार्यक्रमको आयोजना गरी सार्वजनिक गरिएको हो । गीतकार संघ नेपालका अध्यक्ष बसन्त वित्यासी थापाको अध्यक्षतामा गरिएको लोकार्पणमा प्रमुख अतिथी वरिष्ठ गीतकार राजेन्द्र थापाले गीत अत्यन्त राम्रो र नेपाली सांगितीक श्रोताको मनमा बस्न सक्ने खालको बनेको बताए । परम्परागत कालजयी गीतको भावनालाई मर्न नदिनु र अहिलेको पुस्तालाई पनि समेटेर गीत लेख्ने गीतकार सधै चर्चाको शिखरमा रहने पनि वरिष्ठ गीतकार थापाले बताए । थापाले शैलीका शव्दलाई संगीतकार ज्योति प्रकाशले न्याय दिएका पनि बताए । अहिलेको यो पुस्तामा बन्ने गीत क्षणभरमै आउने क्षणमै हराउने भएकाले शैली र ज्योतिको परिश्रमको मिश्रण सदाबहार खालको भएको पनि बताए ।
कवि सूर्यका कवितामाथि समालोचना कृति
सूर्यका कविताको प्रवृत्तिगत विश्लेषण नामक पुस्तकमा एघार परिच्छद छन् । समालोचक श्रीहरि फुयाँलले कवि लाकोजुका प्रकाशित छओटा कवितासङ्ग्रहहरु स्पर्श, मेरो मन मेरो मीत, घामको चुम्बन, मेरो घाम, घाम फुल्ने याम र घामको पर्खालको आधारमा कवि सूर्य लाकोजूको कविताहरुको विवेचना गरेका छन् । यो कृतिले कवि सूर्य लाकोजूको कवित्वलाई चिनाउने प्रयास गरिएको छ । ट्रान्सवल्ड पब्लिकेशनले प्रकाशन गरेको हो ।
पाँच मुक्तक
खाली कागजमा जे रंग नि कोरे पनि हुन्छ
मन न हो आखिर जता रंग सोरे पनि हुन्छ
किंतु यहाँ अमित भावनाका रंग नबिर्सनु
अरे खुला भन्दैमा नकोर्नु जे भरे पनि हुन्छ।
पूर्णकुमार शर्माको ‘नयाँ बाटो’मा हिँड्दाको अनुभव
‘जताततै घर बनाएर सम्पत्ति थुपार्ने क्रममा यिनले पर्यावरण नष्ट गरेकाले जलवायु सम्म परिवर्तन हुनु पर्ने अवस्था बनाएको यिनै मनुष्यले हो’ (स्विटीको प्रेम र न्याय)।
बिरोनो हुँदै गाउँ
‘त्यहाँ, कुन पार्क वा मार्केट छ, जहाँ म उनीसँग घुम्न जानु। जहाँसम्म उनीसँग बस्ने कुरा छ, उनीसँग बस्दा खेतबारी र गोठालाको मात्रै कुरा गर्नुहुन्छ। राजनीतिको कुरा गर्दा गाउँको मुखियाको कुरा गर्नु थाल्छ। संसार कहाँदेखि कहाँसम्म पुगिसकेको छ, तर उसले आफ्नो गाउँ बाहिर केही सोच्न सक्दैन।’
आमाले एक्लै जानुको विकल्प अर्को बाटो देख्नुभएन, उसलाई लाग्यो, शहरको नयाँ पुस्ताको लागि गाउँ धेरै बिरानो हुँदै गएको महसुस भयो।।
छोरीहरु
एउटा अवसर त दिनुहोस्
छाेरीहरु कुनै कुशल याेद्धा भन्दा कम छैनन्
समयको मसि संगै रंगिएर
लड्न सक्छन् परिस्थिति संग र
बदल्ने क्षमता राख्छन् भाग्य
काेर्न सक्छन् जिन्दगीको नयाँ गाेरेटाे
झुठाे सावित गरिदिन सक्छन्
बिधाताकाे लेखनि
हस्तरेखाहरु लाई पनि
राष्ट्रकविसँगका केही संस्मरण
उहाँसँग ब्यक्तिगत घनिष्ठताको सम्बन्ध होइन, केवल अक्षरको सम्बन्ध थियो । अक्षरका साधक उहाँ नेपाली भाषा र साहित्यका बारेमा मात्र सोच्नुहुन्थ्यो । अक्षरसेवीहरूका लागि उहाँको घरको ढोका सदैव खुला थियो । दिवाकारका चुम्बनको लोकार्पण कार्यक्रम त्यसको ज्वलन्त उदाहरण हो ।
आज राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे भौतिक रूपमा हामी वीच हुनुहुन्न तर नेपाली भाषा र साहित्यको फूलबारीमा उहाँ कहिल्यै नवैलाउने अमर पुष्पको रूपमा रहनुहुने छ ।
हरिराम जोशी र सूर्य लाकोजू इतिहास र संस्कृति गौरव सम्मानित
सो सम्मान कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि प्रा डा. पुरूषाेत्तमलाेचन श्रेष्ठले दुबैलाई सम्मान अर्पण गरेका थिए । कार्यक्रममा उनले मानिसलाई चिरकालसम्म चिनाउने उसको असल कर्म हुने उल्लेख गर्दै स्व. ज्ञानकाजी मानन्धर इतिहास र संस्कृतिमा ठूलो योगदान गरेका व्यक्ति भएको बताए । एक अर्को प्रसङ्गमा प्रा. डा. श्रेष्ठले काभ्रेका ज्ञानकाजी मानन्धर, माेहन दुवाल, सूर्यप्रसाद लाकाेजूका साथै इतिहासविद् हरिराम जाेशी राष्ट्र रत्न रहेकाे चर्चा गरे ।